Jak kształcić umiejętność wypowiadania się?

Żeby uczniowie chcieli mówić, trzeba stwarzać sytuacje, w których będą mieli coś do powiedzenia
i będą czuli się bezpiecznie. Praca z lekturą szkolną może być dobrą okazją do kształcenia umiejętności wypowiadania się. Trzeba tylko dobrze zaplanować kolejne lekcje, formułując cele, ale pamiętając też o sposobach i metodach pracy z uczniami. Podam kilka pomysłów, które można wykorzystać w planowaniu działań lekcyjnych.

1. Każdy uczeń ma 3 karteczki samoprzylepne. Zapisuje na nich cechy dobrej książki, jedną cechę
na jednej karteczce. W małych grupach  (4-5 osób) uczniowie  tworzą piramidę najważniejszych cech dobrej książki. Muszą wybrać 6 karteczek i ułożyć je w trzech rzędach tak, że na górze jest jedna  karteczka, poniżej dwie a jeszcze niżej trzy. Wymaga to rozmowy i uzasadniania swojej opinii. Następnie przygotowują wypowiedź na temat wskazanej lektury, odnosząc się do zaproponowanego porządku. Taka lekcja może dotyczyć książki właśnie omawianej lub może stanowić okazję
do powtórzenia , wtedy uczniowie np. losują lekturę.

2. Mowa pożegnalna bohatera.

Uczniowie w czteroosobowych grupach układają mowę pożegnalną poświęconą bohaterowi, który umarł. Mają podkreślić dobre cechy bohatera, odwołać się do konkretnych przykładów z jego życia, nazwać swoje myśli, uczucia i zastosować 2 osobę. Następnie prezentują swoje teksty.  Bohaterowie, których można tak żegnać to np. Nemeczek, Ignacy Rzecki, Romeo i Julia, matka Raskolnikowa i inni.

3. Opowiadanie historii.

Na każdym etapie edukacyjnym można mobilizować uczniów, żeby swoimi słowami w interesujący sposób opowiadali poznane baśnie, legendy, mity. Służą temu konkursy na najciekawiej opowiedzianą historię. Dobrze, żeby zwycięzcę wybierali sami uczniowie. Istotne jest też przygotowanie przestrzeni , w której mówca będzie dobrze widoczny,  zwrócony twarzą
do słuchających.

4. Tworzenie historii.

Wykorzystuję nowelę Guy de Maupassanta pt. "Naszyjnik", aby pokazać mistrzostwo formy
i uświadomić, czym jest zaskakująca puenta. Czytam początek utworu zawierający prezentację bohaterów i w momencie zawiązania akcji przerywam czytanie. Uczniowie w małych grupach mają wymyślić  dalszy ciąg historii i zapisać kolejne zdarzenia w formie planu . Potem, według tego planu opowiadają fabułę. Na końcu czytam  opowiadanie Maupassanta a uczniowie formułują wnioski ze swojej pracy. To jest pomysł na lekcję 2-godzinną.

5. Krótkie wypowiedzi formułowane przez każdego ucznia.

Jako podsumowanie cyklu lekcji poświęconych lekturze można poprosić uczniów, żeby każdy z nich jednym zdaniem odpowiedział na pytanie: Do jakich refleksji skłoniła Cię omawiana książka? W ten sposób mamy szansę każdego usłyszeć i często okazuje się, że ci, którzy na co dzień nie zgłaszają się do odpowiedzi, mają bardzo mądre przemyślenia .

                                                               Jadwiga Pulkowska, doradca metodyczny języka polskiego