A - O krytycznym myśleniu

Ciekawy artykuł - konkurs: Tomasz TOKARZ, Cogito21 – konkurs krytycznego myślenia, Edunews.pl – z 14.04.2017

 

Krytyczne myślenie jest uznawane za jedną z najważniejszych kompetencji współczesnego człowieka. Nabrało szczególnego znaczenia w cyfrowej dobie powszechności Internetu i zalewu informacji. Jak uczyć krytycznego myślenia w szkole? Oto konkretna propozycja dla edukacji.

 

Krytycznie o post-prawdzie

Kariera słowa postprawda jest zaskakująca. Dr Tomasz w ww. artykule pisze o niej dosłownie: „W roku 2016 redaktorzy Oxford Dictionaries uznali słowem roku określenie "post-prawda". Odnosi się ono do różnych form manipulacji opiniami ludzi, głównie przez media społecznościowe. Przez Facebooka i inne podobne portale codzienne przetacza się ogromna ilość wiadomości, z których znaczna część jest tylko częściowo prawdziwa, a wiele stanowią zwyczajne kłamstwa. Czy można sobie z tym poradzić? NAVIGO Centrum Innowacyjnej Edukacji we współpracy z firmą Google zaprasza na Cogito21 - konkurs myślenia krytycznego” [5].

Krytycznie o tym zjawisku postprawdy pisała niedawno w „Głosie Nauczycielskim” Magdalena Goetz [1] w artykule pt. W sieci postprawdy. Jak wspierać młodzież w rozsądnie krytycznym myśleniu? Podkreśliła w nim m.in., że ma ono dziś powszechny charakter i jest bardzo szkodliwe. Artykuł ten warto przeczytać.

 Napięcia w ludzkim mózgu (fot. www.polityka.pl)

Karuzela rozmaitych informacji

Korzystając z Internetu i portali społecznościowych łatwo jest spotkać informacje wątpliwe i kłamliwe. Problem w tym, jak jest rozpoznać? Autor ww. artykułu podkreśla, że: „Jeszcze nigdy w historii dzieci i młodzież nie miały tak ogromnego dostępu do informacji, jak dzisiaj. Jednym kliknięciem są w stanie uzyskać setki wyników wyszukiwania na każdy możliwy temat. Niestety jednak, bardzo wiele informacji, które znają będzie wątpliwych” [5].

Konkursowe zadania dla uczniów tego konkursu będą dostosowane do poziomu uczniów w danej kategorii wiekowej. Wszystkie zarejestrowane drużyny otrzymają także zadania przykładowe oraz krótki poradnik, pomagający w przygotowaniu się do udziału w konkursie.

 

Krytyczne myślenie

Krytyczne myślenie nie jest kompetencja prostą, ale można się jej nauczyć. Dr T. Tokarz [5] pisząc o ww. konkursie, powołuje się na raport Dzieci Sieci 2.0, który wskazuje, że: ”młodzi ludzie mają ogromny problem z odróżnieniem informacji nieprawdziwych od prawdziwych. A wszystkie analizy socjologiczne wskazują, że problem będzie narastał. Dlatego też, wychodzimy z inicjatywą konkursu, promującego zdolność logicznego myślenia, krytycznej analizy źródeł i weryfikowania faktów” [5].

Krytyczne myślenie, jego istota, cechy i potrzeba rozwijania takiego myślenia – był już wielokrotnie podejmowane w różnych artykułach. Przykładem jest lekcja 10 dla dyrektorów prezentowana w „Dyrektorze Szkoły” w ramach Akademii Zarządzania DS. Chodzi o artykuł pt. Jak polubić krytyczne myślenie? Akademia Zarządzania - lekcja 10 [3], który warto przestudiować i wykorzystać.

 

Kluczowe kompetencje

Konkurs o krytycznym myśleniu ma na celu: „wspieranie rozwoju kompetencji, umożliwiających krytyczną analizę danych, służących orientacji w informacyjnym szumie. W szczególności, zależy nam na następujących pięciu umiejętnościach:

  • Wyszukiwanie informacji - zdolność odnajdywania pożądanych informacji, sprawnie i szybko. Oznacza to m.in. wiedzę o tym, jak korzystać z podstawowych i zaawansowanych funkcji wyszukiwarek internetowych, określanie kolejności czytania źródeł i selekcji źródeł wiarygodnych i niewiarygodnych.
  • Czytanie ze zrozumieniem - zdolność trafnej interpretacji informacji, identyfikacji i łączenia ze sobą przedstawionych faktów, zdolność logicznego określenia związków przyczynowo-skutkowych, ale także zdolność rozpoznania, jakie informacje zostały pominięte w tekście czy przekazie.
  • Analiza wewnętrznej wiarygodności informacji - zdolność zauważania w obrębie jednego tekstu informacji sprzecznych ze sobą lub niewspółmiernych. Zdolność wychwytywania manipulacji, technik perswazyjnych i sztuczek erystycznych.
  • Porównywanie sprzecznych informacji - zdolność porównania informacji pochodzących z różnych źródeł, zestawienia ich i zidentyfikowania różnic i podobieństw.
  • Synteza informacji i podejmowanie decyzji - zdolność do podjęcia decyzji o tym, które informacje spośród wielu różnych są najbardziej wiarygodne, połączenia ze sobą różnych informacji z różnych źródeł i dokonanie łącznej interpretacji, a także zdolność do odrzucenia źródeł niewiarygodnych” [1,5].

 

Konkurs krytycznego myślenia

Konkurs jest zorganizowany dla trzech grup wiekowych, tj. dla szkoły podstawowej (kl. IV-VI), dla gimnazjum (kl. I-III) oraz dla liceum (kl. I - III). Do udziału w konkursie zapraszamy przedstawicieli szkół publicznych, niepublicznych oraz organizacji pozarządowych, mających cele oświatowe lub edukacyjne. W konkursie udział brać mogą drużyny, liczące po 4 uczniów. Każda szkoła może wystawić w konkursie wiele drużyn [5].

„Każda drużyna otrzyma w ramach konkursu jedno zadanie, sprawdzające zdolność krytycznej analizy informacji. Zadanie będzie polegało na ocenie prawdziwości otrzymanego tekstu (artykułu ze strony internetowej, wpisu z bloga lub podobnego materiału), przy wykorzystaniu dodatkowych otrzymanych materiałów oraz własnych poszukiwań (uczniowie mogą korzystać podczas konkursu z urządzeń cyfrowych, organizatorzy zapewnią dostęp do wi-fi). Uczniowie po dokonaniu analizy będą mieli za zadanie nagrać krótki film, w którym przedstawią swoje wnioski. Film i zawarte w nim wypowiedzi uczniów będą podstawy do oceny konkursowej…” [5]. Więcej informacji na ten temat znaleźć można w ww. artykule [5] oraz na stronie: http://krytycznemyslenie.edu.pl. [JPS]

--------------------------------------------

1. http://krytycznemyslenie.edu.pl

2. GOETZ M., W sieci postprawdy. Jak wspierać młodzież w rozsądnie krytycznym myśleniu? „Głos Nauczycielski” 2017 nr 6.

3. SAWIŃSKI J.P., Jak polubić krytyczne myślenie? Akademia Zarządzania - lekcja 10. „Dyrektor Szkoły” 2011 nr 6, s. 45-54.

4. SAWIŃSKI J.P., Jak ujarzmić mowę ignorancji? Edunews.pl – z 22.03.2017.

5. TOKARZ T., Cogito21 – konkurs krytycznego myślenia, Edunews.pl – z 14.04.2017.