A - W sieci postprawdy

Dobry artykuł: Magdalena GOETZ, W sieci postprawdy. Jak wspierać młodzież w rozsądnie krytycznym myśleniu? „Głos Nauczycielski” 2017 nr 6

 

Postprawda to nowe i dość dziwne słowo, które nabrało dziś cech epidemii. Ciekawe, że też uczciwość, prawdomówność i rzetelna informacja - nie robią takiej kariery! Oto ciekawy artykuł pt. „W sieci postprawdy…”, który wyjaśnia, czym ona jest i co można z nią zrobić w szkole?

Pojęcia naukowe i potoczne

Pojęcia to słowa, wyrażenia, zwroty itd., które mają dla nas sens i znaczenie. W szkole mówi się o kształceniu pojęć, najczęściej naukowych, przeciwstawiając je terminom potocznym, powszechnym i często nieprecyzyjnym, niepoprawnym. O metodach kształcenia pojęć jest sporo literatury. O znaczeniu tego działania przypomniano np. nauczycielom geografii i przyrody w artykule pt. Jak lepiej kształcić geograficzne pojęcia? [2010]. Jest upowszechniony w „Geografii w Szkole”. Warto sobie przypomnieć!

Poprawność i rzeczowość naszego języka jest cenną wartością i świadczy o osobistej kulturze. A ona przecież oznacza coś ważnego, znaczącego. Kulturalna edukacja jest ważna i powinna mieć wysokie miejsce w szkole. Ale nie może opierać się na półprawdach czy postprawdach. Kultura uwrażliwia i budzi szacunek do człowieka oraz humanistycznych wartości. Kulturalnego człowieka widać na pierwszy rzut oka. Czy taki człowiek może tolerować postprawdę?

„Postprawda to pojęcie absurdalne, ukute w celach propagandowych” - twierdzi prof. Małgorzata Lisowska-Magdziarz [2017] (medioznawcza, ekspertka, semiotyk z UJ w Krakowie) w tym ww. wywiadzie z Rafałem Cieniekiem [2017] red. portalu Onet Wiadomości. Stwierdza ona, że:

  • Według medioznawczyni, używanie terminu postprawda jest niebezpieczne, bo relatywizuje prawdę i kłamstwo;
  • W rozwiązaniu problemu może pomóc edukacja medialna.

 

Postprawda jest modna

Postprawda została na Wyspach Brytyjskich uznana za słowo roku, jednak jej zasięg nie ogranicza się tylko do Wielkiej Brytanii. Epidemia wiary w fałszywe informacje dotarła także do Polski. Co możemy z tym zrobić? [2017]. Autorka napisała o tym dosłownie:

„Po gorących dyskusjach pod koniec 2016 r. kolegium redakcyjne Słownika Oksfordzkiego wybrało najważniejsze słowo roku. Zostało nim post-truth, czyli postprawda. Wybór ten wydaje się – niestety! – słuszny. Wiadomo, że informacja to cenny zasób i skuteczna broń, niestety tak samo jest z dezinformacją, zwłaszcza w czasach, kiedy – jak dziś – obserwujemy upadek zaufania wobec nauki i wywodzących się z niej autorytetów”. Cały artykuł warto przeczytać!

„Postprawda to absurdalne pojęcie ukute w celach wyłącznie promocyjno-propagandowych, związanych z potrzebą usprawiedliwiania rozmaitych nieetycznych działań w przestrzeni komunikacyjnej. Niektórym ludziom wydaje się, że jeśli powiedzą postprawda, to kłamstwo będzie "mniej kłamstwem" [2017]. Warto przemyśleć.

 

Powstrzymanie postprawdy

Problemem więc ważnym i gorącym są pytania: Czy i jak można powstrzymać epidemię postprawdy? Jak reagować na koleżeńskie (nauczycielskie) i uczniowskie postprawdy? Oto najnowszy numer czasopisma „Głos Pedagogiczny” prezentuje odpowiedzi na pytanie: Jak reagować na uczniowskie kłamstwa? Warto poznać!

Pytanie poprzedzono krótką zapowiedzią, w której napisano, że:

Choć dowiedziono, że przeciętny dorosły ma zaledwie 50% szans na prawidłową ocenę, czy ktoś mówi prawdę, zazwyczaj nauczyciele twierdzą, że w mgnieniu oka potrafią rozpoznać kłamstwo ucznia. I oczywiście, po zdemaskowaniu kłamcy natychmiast reagują, zgodnie z obowiązującymi w szkole procedurami interwencji pedagogicznych. Najostrzej na kłamstwa, które rozpoznają jako wymierzone przeciw sobie. Psycholodzy są jednak zdania, że ostre reagowanie na kłamstwo dziecka – krzykiem, uwagą wpisaną do dzienniczka lub naganą – prowadzi tylko do utrzymania się skłonności do kłamstw i ich eskalacji. Co zatem robić? Jak się zachować? Co będzie skuteczne, a co nie przyniesie efektu? [2017].

Powstrzymanie ekspansji postprawdy jest wyzwaniem, przed którym stają społeczeństwa, a jedną z instytucji – zdaniem red. M. Goetz [2017], która powinna odgrywać tu szczególną rolę, jest właśnie szkoła” [2017], która „powinna odgrywać tu szczególną rolę, jest właśnie szkoła”. Oczywiście najprościej zwalić zadanie (kolejne zadanie) na szkołę. Przecież młodym można radzić, mówić, pouczać ich, przekonywać itd., a oni po prostu najczęściej idą za naszym przykładem (fot. 1).

 Fot. 1: Dziecko pójdzie za przykładem… (fot. www.facebook.com.pl)

  ----------------------------------------

1. J.P. SAWIŃSKI, Jak lepiej kształcić geograficzne pojęcia? „Geografia w Szkole” 2010 nr 1, s. 5-11.

2. Prof. Małgorzata LISOWSKA-MAGDZIARZ [w:] wywiad – R. CIENIEK, Postprawda. Niebezpieczne zjawisko  - www.onet.pl – z 15.02.2017.

3. R. CIENIEK, Postprawda. Niebezpieczne zjawisko  - www.onet.pl – z 15.02.2017.

4. M. GOETZ, W sieci postprawdy. Jak wspierać młodzież w rozsądnie krytycznym myśleniu? „Głos Nauczycielski” 2017 nr 6.

5. Informacja promocyjna „Głosu Pedagogicznego” – z e-poczty z 03.03.2017.

- Julian Piotr Sawiński - CEN w Koszalinie