M - Jak muzyka motywuje do uczenia się?

Jak motywować do…? – Słuchać przyjemnej muzyki!
-------------------------------------------------
 
      Przyjemna muzyka jest wyjątkową mocą, która potrafi skupić i pięknie oczarować. Nielubiana zaś odpycha. Jak ona wpływa na ludzki mózg? Działa pobudzająco, wielostronnie i korzystnie. Pomaga się skupić, myśleć, wypoczywać i uczyć się. Jak ją wykorzystać na lekcjach w szkole?
 
Potrzeba motywowania uczniów
 
Potrzeby szkół w zakresie motywowania i aktywizowania uczniów do uczenia się są ogromne. Tocząca się krytyka edukacji w mediach jest często powalająca. Nauczyciele narzekają, że uczniom nie chce się uczyć, nie widza potrzeby wykonywania szkolnych obowiązków. Co się dzieje?
 
Pewnie wielu z nas rozumie, że motywuje przyjemna muzyka. Ona pomaga myśleć. Przekonałem się o tym wielokrotnie. Podczas pisania, projektowania, rozwiązywania zadań czy koncypowania słucham utworów Antonio Vivaldiego. Pięknie też prowadzi się samochód przy jego muzyce. Komentując zaś ww. badania nad wpływem muzyki na ludzki mózg można krótko powiedzieć, że przy muzyce po prostu sprawniej się myśli, pod warunkiem, że słuchamy ulubionych melodii. Uczenie się również powinno sprawiać nam przyjemność.
 
Pewnie nie tylko mnie bardzo zbulwersowały niedawno napisane słowa prof. Tadeusza Gadacza [2015[1]], który w rozmowie z red. Wojciechem Staszewskim, pt. Edukacja w pułapce – powiedział o naszej szkole m.in. dosłownie, że:
 
--> Myślenie i kształcenie to dziś ostatnia rzecz, na jaką jest miejsce w szkołach. Głównie realizujemy założenia, planujemy sprawozdania i sprawozdajemy plany, zarządzamy ryzykiem, finansami, chronimy dane osobowe, utrzymujemy olbrzymią machinę biurokratyczną. [prof. Tadeusz Gadacz, 2015]
 
Pobudzanie mózgu
 
Pobudzenie mózgu można osiągnąć różnymi czynnikami, w tym słuchaniem muzyki. Piszą o tym różni autorzy promujący muzykoterapię jako środek do aktywizowania człowieka i skupiania jego uwagi, zmysłów oraz myśli. Przyjemna muzyka rozwija ludzki mózg.
 
Powiedzieć właściwie można, że muzyka to tylko dźwięki, ale jak pięknie ułożone, jakie przyjemne. W aktywizacji mózgu ważna jest muzyka przyjemna dla ucha. Red. Dorota Romanowska [2015[2]] w artykule pt. Dźwięki, które leczą przekonuje, że warto słuchać muzyki i grać na instrumentach, w szczególności na fortepianie.
 
Proponuję przeczytać ten artykuł w całości, bo zawiera sporo ciekawych treści dla nas nauczycieli. Wskazuje, np., że muzyka barokowa pomaga ciężarnym kobietom. Podkreśla dobry wpływ muzyki na mózg. Ujęła to dosłownie: „Suity Bacha pomagają kobietom w ciąży, a gra na fortepianie rozwija mózg – dowiedli naukowcy. Grajcie i słuchajcie muzyki! Od Chopina do Pink Floyd.”
 
 
Pogodna muzyka łagodzi obyczaje
 
Prawdą jest, że osoby (uczniowie), które zwykle systematycznie, długo i cierpliwie ćwiczą na danym instrumencie aktywizują obie półkule mózgu. Mają więc symetrycznie rozwinięte półkule - co wykazują badania mózgu. Są one więc lepiej rozwinięte, niż u osób bez muzycznego przygotowania. Większe też jest u nich ciało modzelowate, zwane spoidłem wielkim, które łączy obie półkule mózgowe.
 
Przyjemna muzyka wywiera pozytywny wpływ na zachowanie ludzi, co wiadomo przecież od dawna. Mówi się często, że: Muzyka łagodzi obyczaje. Szerzej o tym jest na internetowym portalu edukacyjnym Edunews.pl [Sawiński 2014[3]]. Warto to wykorzystać w motywowaniu uczniów do uczenia się i pracy nad sobą.
 
Półkule mózgowe pracują najintensywniej i najbardziej równomiernie u pianistów. Chodzi o to, że w koncentrowaniu uwagi i mózgu duże znaczenie mają nasze czynności manualne. Aktywność ich mózgów zdecydowanie różni się od pozostałych muzyków. Wynika to stąd, że gra na fortepianie wymaga równie intensywnego używania obu rąk.
 
Potrzeba muzykowania
 
Potrzeba muzykowania jest uzasadniona w różnych pozycjach literatury. W szkole powinno być więcej muzykowania i przedmiotów artystycznych niż historii czy cytologii. Można np. wskazać, że jeśli się chce mieć sprawny umysł, trzeba zacząć grać na fortepianie, bo gra na nim sprawia, że obie półkule aktywizują się i rozwijają w niemal równym stopniu.
 
Ponadto muzykowanie wywiera znaczący wpływ na umysł, w dużej mierze kształtuje go. Muzyka potrafi niezwykle silnie oddziaływać na człowieka. Warto wykorzystać to w aktywizowaniu i motywowaniu uczniów do nauki. Szerzej jest o tym w artykule pt. Wykorzystanie szkolnej muzykoteki [Sawiński 2014[4]].
 
Przywołać tu można np. opinię prof. Wojciecha Pospiecha z Katedry i Zakładu Muzykoterapii Collegium Medicum w Bydgoszczy, który uważa, że już samo słuchanie muzyki świetnie oddziałuje na człowieka. Na lekcji można wykorzystać muzyczny podkład podczas rozwiązywania danego problemu czy samodzielnej pracy ucznia
 
.
 
Tu jest królestwo muzyki - Teraz słucham (fot. www.facebook.pl)
 
Przyjemne melodie aktywizują cały mózg
 
Przyjemność słuchania muzyki bierze się z tego, że dana melodia jest odbierana przez uszy i uznana przez mózg jako coś miłego, sprawiającego pozytywne nastawienie i wyzwalające dopaminę. Przyjemność ta jest oczywista, gdy słucha się ulubionej melodii. Sposób tego oddziaływania zależy od rodzaju melodii. „Jedne utwory relaksują, a inne stymulują – mówi prof. Pospiech. Jednak bez względu na to, jakiej muzyki słuchamy, pracuje niemal cały mózg, co wykazali trzy lata temu przy użyciu funkcjonalnego rezonansu magnetycznego fińscy uczeni z uniwersytetu w Jyvaskyla” [prof. Wojciech Pospiech, za: Romanowska 2015].
 
Potrzeby biologiczno-psychiczne mózgu do funkcjonowania, pracy nie są wygórowane. Mózg potrzebuje przede wszystkim:
1/ właściwego uwodnienia, dotlenienia i ruchu ciała,
2/ odżywiania neuronów, w tym witaminy B,
3/ pewności siebie i wiary w sukces,
4/ stymulującego, przyjaznego środowiska,
5/ snu, odpoczynku, relaksu i czasu nauki,
6/ dobrych emocji i pozytywnego nastawienia [Sawiński 2014[5]]
 
Podczas muzykowania czy śpiewania aktywna jest przede wszystkim kora motoryczna, która odpowiada za ruchy, w tym przytupywanie czy klaskanie, a także układ limbiczny, związany z odczuwaniem emocji i odpowiedzialny za kreatywność. Ważny jest także hipokamp, który odgrywa istotną rolę w przenoszeniu informacji z pamięci krótkotrwałej do pamięci długotrwałej oraz w orientacji przestrzennej. Szerzej o tym jest w artykule pt. Po co nam słuchanie przyjemnej muzyki? [Sawiński 2015[6]]. Jest upowszechniony na internetowej stronie czasopisma „Edukacja – Internet – Dialog”.
 
Pomoc w myśleniu
 
Powszechnie też wiadomo, że przyjemne dla ucha dźwięki mają też znaczenie terapeutyczne. Od dawna stosuje się muzykowanie w leczeniu chorych. Muzyka zachwyciła i oczarowała już wielu. Dla nas ważna jest odpowiedź na pytania: Jak i dlaczego muzyka stymuluje ludzki mózg? Czy i jak ją wykorzystać w aktywizowaniu oraz skutecznym motywowaniu uczniów w szkole do uczenia się i pracy nad sobą? Kilka odpowiedzi na te pytania zawiera także artykuł pt. Jak muzyka zmienia mózg [Burda 2015[7]]. Był upowszechniony niedawno w tygodniku „Newsweek Polska”.
 
Przyjemne, miłe wrażenia przy odbiorze dobrej muzyki biorą się z tego, że podczas słuchania ulubionych utworów wydziela się dopamina, zwana hormonem szczęścia. Muzyka, która sprawia przyjemność, może więc stać się idealnym lekiem na zły nastrój i stany depresyjne. Bez działań ubocznych [Romanowska 2015].
 
Ponadto bardzo ważne jest, że słuchanie przyjemnej muzyki budzi dobre emocje, które są potrzebne podczas uczenia się, a także:
 
--> Muzykowanie kształtuje umysł. Muzyka potrafi niezwykle silnie oddziaływać na człowieka.[Dorota Romanowska 2015[8]]
 
- Julian Piotr Sawiński – CEN w Koszalinie
 
 
[1]W. STASZEWSKI (oprac.), Edukacja w pułapce – wywiad z prof. Tadeuszem Gadaczem: www.newsweek.pl/edukacja - 07.09.2015.
[2] D. ROMANOWSKA., Dźwięki, które leczą. „Newsweek Polska” 2015 nr 42, s. 86-89.
[3] J. P. SAWIŃSKI, Muzyka łagodzi obyczaje. Edunews.pl – z 21.03.2014.
[4] J. P. SAWIŃSKI J. P., Innowacje XXI - Wykorzystanie szkolnej muzykoteki – www.cen.edu.pl/Innowacje XXI - z 2014.
[5]J. P. SAWIŃSKI, Sposoby aktywizowania uczniów w szkole XXI wieku. Pytania, refleksje, dobre rady. Poradnik dla nauczycieli. Warszawa: Wydaw. Difin 2014, s. 49.
[6] J. P. SAWIŃSKI, Po co nam słuchanie przyjemnej muzyki? ”Edukacja - Internet - Dialog” – www.eid.edu.pl - z 13.11.2015.
[7] K. BURDA, Jak muzyka zmienia mózg. „Newsweek Polska” 2015 nr 26, s. 77-79.
[8] D. ROMANOWSKA,. Dźwięki, które leczą. „Newsweek Polska” 2015 nr 42, s. 86-89.