M - Motywować wg temperamentu

Jak motywować do uczenia się...?
- Zachęcać do nauki wg temperamentu ucznia
------------------------------------------------------------------
 
Zachęcanie do nauki trzeba różnicować, np. wg temperamentu. Ludzki temperament jest jedną z ważniejszych i wyrazistych cech naszej osobowości. Już w starożytności wyróżniono jego 4 typy. Potem pojawiło się wiele innych jego podziałów. Dziś wraca się do typologii Hipokratesa. Po co wiedzieć, jaki mam temperament? Dlaczego warto znać temperament swoich uczniów?
 
Zadanie najważniejsze nauczycieli
 
Zadaniem pierwszoplanowym nauczycieli jest skuteczne motywowanie uczniów do uczenia się. Ważna jest w tym zakresie psychologiczna i dydaktyczna wiedza o motywowaniu uczniów do uczenia się oraz znajomość strategii pracy nad sobą. Oba te elementy są istotne i łączą się nierozerwalnie. Bo motywowanie jest wywieraniem wpływu na funkcjonowanie ludzkiego mózgu, które ujawnia się m.in. w postaci temperamentu.
Związane z motywowaniem nauczycielskie umiejętności, czynności, i ich praktyczne efekty - zależą w dużej mierze od punktu wyjścia. Powinny być starannie przemyślane. Są one potrzebne nauczycielom jako organizatorom uczenia się, aby potrafili skutecznie zaplanować i zorganizować czynności uczenia się oraz zmotywować swoich uczniów do działania i indywidualnej pracy nad sobą - bo przecież:
 
       Wszystko, co związane jest z temperamentem, ukrywa się w mózgu każdego z nas. A zewnętrzny sposób zachowania tak naprawdę zależy od fizjologii mózgu i tego, jakie zachodzą w nim procesy. (Lacko, Bartkiewicz-Lacko 2012)
 
Zauważyć temperament uczniów
 
       Zdolności uczniów i ich temperament są silnie warunkowane genetycznie. Temperament jest zespołem cech wyraźnych i dość łatwo zauważalnych. Spośród różnorodnych cech i składników osobowości człowieka, jak: charakter, uzdolnienia, zainteresowania, inteligencja, motywacja itd., najbardziej genetycznie uwarunkowany jest temperament. Jego cechy mocno zależą od typu układu nerwowego i sposobu funkcjonowania ludzkiego mózgu.
Znana od starożytności typologia 4 klasycznych temperamentów wg Hipokratesa jest teraz dość chętnie przypominana przez psychologów. Wyróżnił on 4 jego podstawowe typy (ryc. 1).
 
SANGWINIK
 
CHOLERYK

 

 

 
TYPOLOGIA LUDZKICH
TEMPERAMENTÓW wg HIPOKRATESA
 

                                                                                       

MELANCHOLIK
 
FLEGMATYK
 
Ryc. 1: Typologia temperamentu wg Hipokratesa
 
Znajomość ww. typów temperamentów jest dość powszechna. Są one uznawane za klasyczne i szeroko opisane w literaturze psychologicznej. Oto lapidarna ich charakterystyka.
 
1. SANGWINIK - żywy, aktywny, zmienny, łatwo się zapalający, szybko zapominający;
2. CHOLERYK - impulsywny, wytrwały w poczynaniach i uczuciach;
3. MELANCHOLIK - dość aktywny, słabo reagujący uczuciowo, niezbyt wytrwały;
4. FLEGMATYK - powolny, mało pobudliwy, opanowany i wytrwały.
 
Znajomość 4 typów temperamentu
 
Znajomość klasycznych typów temperamentu ludzi jest ważna i potrzebna w różnych dziedzinach. Autorzy książki Poznaj swój temperament (2011) opierają swoje analizy na podstawie 4 klasycznych typów temperamentów: choleryk, melancholik, sangwinik i flegmatyk. Wskazują, że odkrywając, który z typów jest charakterystyczny dla ciebie, męża czy żony, dzieci, szefa czy współpracownika, będziesz mógł świadomie kształtować swoje relacje w rodzinie oraz pracy i szkole (PIO 2012). Jest todziś szczególnie ważne dla szkoły, w czasach podkreślania, że:Indywidualizm jest trendy (Sawiński 2009).
 
Fot. Pomoc w odrabianiu pracy domowej (fot. www.edunews.pl)
 
Zrozumienie i analizowanie uczniowskich temperamentów nie jest zbyt trudne. Książka ww. może pomóc w tym działaniu. Warto przecież je poznać, aby lepiej rozpoznawać uczniowskie temperamenty oraz bardziej świadomie reagować na uczniowskie zachowania i kształtować swoje relacje w klasie i szkole.
 
Zasadność widzenia introwertyków i ekstrawertyków
 
Zasadniczo, rozważając podstawowe cechy temperamentu, można wszystkie osoby podzielić na introwertyków i ekstrawertyków. Warto się zastanowić, jakie cechy w ogólnym obrazie introwertyka i ekstrawertyka powodują, że otoczenie, nie tylko szkolne, faworyzuje jednak ekstrawertyków, czyli osoby pozytywnie nastawione na innych i pracę w grupie? Czy przypadkiem nasz uogólniony pogląd na temat różnic w temperamencie nie powoduje dyskryminacji introwertyków?
Zasadne jest więc pytanie: Dlaczego start edukacyjny introwertyka najczęściej wiąże się z ignorowaniem jego potencjałów? Pytają o to m.in. autorzy artykułu pt. Czy introwertyk w szkole może być sobą? (Lacko i in. 2012). Warto przeczytać i się zastanowić, bo zasadniczo inaczej w klasie (szkole) zachowuje się uczeń introwertyczny i inaczej ekstrawertyczny. Temat jest interesujący i będzie prezentowany w odrębnym artykule.
 
Zadania motywacyjne nauczyciela
 
Zestawienie typów temperamentu i ich cech z działaniami nauczyciela                                                                          Tabela 1
 

 

Typ temperamentu
Wybrane cechy
Propozycje działania nauczyciela
Sangwinik
żywy, aktywny, chętny do działań, zmienny w nastrojach i planach, łatwo się zapalający do czegoś, nie jest pamiętliwy, szybko zapominający
- Zapewnić wyciszenie i podtrzymywać zapał.
- Proponować ćwiczenia ruchowe, np. z zakresu sztuk walki.
- Pomóc zrozumieć przyczyny własnych zachowań
-Organizować wycieczki i inne ciekawe zajęcia.
Choleryk
impulsywny, gwałtowny w reakcjach, wytrwały w poczynaniach i uczuciach
- Mówić klarownie i precyzyjnie.
- Budować osobisty system wartości i bardzo ostrożnie karać.
- Proponować ćwiczenia panowania nad sobą i przeciwdziałające agresji
- Proponować ćwiczenia relaksacyjne z kinezjologii edukacyjnej.
Melancholik
dość aktywny, słabo reagujący uczuciowo, niezbyt wytrwały w postanowieniach
- Pozwolić na refleksję i wyrażanie swojego zdania, opinii.
- Akcentować rozwój myślenia.
- Pokazać wielkich i odważnych ludzi.
- Poświęcić mu trochę więcej czasu.
Flegmatyk
powolny, mało pobudliwy, opanowany i wytrwały w dążeniach i planach
- Wywoływać i wspierać zaradność.
- Cierpliwie czekać na wykonanie zadania.
- Nie żałować pochwał i dobrych ocen.
- Wymagać wysiłku i autorefleksji.

 

 
------------------------
1. BENNETT A. i L., Poznaj swój temperament. Częstochowa: Wydaw. Święty Paweł, 2011.
2. LACKO M. BARTKIEWICZ-LACKO, A., Czy introwertyk w szkole może być sobą? „Dyrektor Szkoły” 2012 nr 1, s. 64-66.
3. PIO, Poznaj swój temperament. „Charaktery” 2012 nr 4, s. 98.
4. SAWIŃSKI J. P., Indywidualizm jest trendy. Edunews.pl - z 06.09.2009.
5. www.wikipedia.pl/temperament
 
dr Julian Piotr Sawiński - CEN w Koszalinie