M - Pracować nad nastawieniem

Jak motywować do…?
– Pracować nad nastawieniem!
-----------------------------------------------------------
 
     Nastawienie jest istotnym składnikiem osobowości, swoistym wyobrażeniem siebie i gotowością do reagowania na określone sytuacje. Odgrywa istotne znaczenie w naszym spostrzeganiu innych ludzi i podejmowaniu zadań. W edukacji dostrzega się nastawienie na trwałość i nastawienie na rozwój. Ono wpływa na możliwości i wyzwania stojące przed nauczycielami.
 
Nasza gotowość do reakcji
 
     Nastawienie do ludzi, siebie samego i do przyrody, świata w ogóle, bardzo łączy się z ludzkimi postawami oraz motywacją. Sens i znaczenie oraz ich powiązania pokazuje np. W. Kozłowski [1993[1]] w rozdziale pt. Postawy i nastawienia- w Encyklopedii pedagogicznej wydanej ponad 20 lat temu przez „Fundację Innowacja” w Warszawie. Warto sobie przypomnieć relacje między postawą, przekonaniem a nastawieniem!
 
     Nastawienie - „jest to gotowość do reagowania w pewnych sytuacjach, a nie reagowanie w innych. Termin ten oznacza również przygotowanie do odbioru pewnych określonych bodźców. Niejednoznaczność tego pojęcia jest konsekwencją jego występowania w psychologii w paru kontekstach” [Kozłowski 1993[2]]. Warto sobie pogłębić psychologiczne rozumienie pojęcia „nastawienie”, bo ono wywiera znaczący wpływ na nasze opinie i podejmowanie zadań!
 
Nastawienie na rozwój
 
     Niedawno w aktualnościach na internetowej stronie „Dyrektora Szkoły” promowano wykład Grzegorza Więcława [2015[3]], który był wygłoszony na II Kongresie Edukacja i Rozwój – w październiku 2015 r. w Warszawie. Prezentował rozważania dwóch opcje – nastawienia na trwałość i nastawienia na ciągły rozwój. Zachęcał dyrektorów i nauczycieli do ciągłego rozwoju i pozytywnego nastawienia się na własny rozwój. Istotę rzeczy stwierdzał już w samym tytule, że: Rolą nauczyciela jest zachęcanie do ciągłego rozwoju.
 
     Na pytanie typu: Jak nastawienie na trwałość lub nastawienie na rozwój wpływa na możliwości i wyzwania stojące przed nauczycielami? – warto podjąć samodzielną próbę sformułowania własnej odpowiedzi i wykazać, jakie ma ono dla nas znaczenie. Nastawienie ma istotne znaczenie w pracy nauczycieli, którzy dziś, realizując treści aktualnej podstawy programowej, dużo mówią o rozwoju uczniów, przy różnym poziomie rozumienia sensu samego rozwoju i rozwijania.
 
 
 
Fot. O motywowaniu do uczenia się... - okładka (fot. www.edunews.pl)
 
Nasze wyobrażenie siebie
 
     "Nastawienie to własne wyobrażenie o sobie, swoich możliwościach i otaczającym nas świecie. Tę kwestię porządkuje Carol Dweck, psycholog z Uniwersytetu Stanforda, w książce „Nowa psychologia sukcesu”. Autorka pokazuje dwie drogi postrzegania rzeczywistości. Pierwsza: nastawienie na trwałość. Tu zakładamy, że cechy osobowościowe są niezmienne. Niewiele możemy z nimi zrobić. Dziedziczymy je albo przenosimy w dorosłość z dzieciństwa. Jesteśmy, jacy jesteśmy. Podobnie postrzegamy nasze środowisko i ludzi wokół [C. Dweck za: Więcław 2015[4]].
 
     Nauczyciele powinni więc odpowiedzieć sobie na pytania:
 
1/ Jakie jest moje nastawienie do siebie i swoich aktualnych cech oraz stylu pracy?
2/ Jaki jest mój stosunek do swojego osobistego i zawodowego rozwoju?
3/ Jakie jest moje nastawienie do uczniów, zawodu i nauczycielskiej pracy?
 
Nastawienie na pozytywy
 
     Niezwykle ważne jest, aby unikać ludzi, którym się nic nie podoba. To malkontenci i krytykanci, którzy potrafią popsuć najlepszą atmosferę rozmowy czy dyskusji. Na te właściwie oczywiste prawdy wskazuje m.in. Małgorzata Taraszkiewicz [2006[5]], podkreślając opanowanie sposobów na poprawę własnego samopoczucia. Akcentuje znaczenie pozytywnego myślenia i pisze dosłownie, że: „Możesz myśleć pozytywnie lub negatywnie... Negatywnie jest łatwo, wszyscy to potrafią. Myślenie pozytywne wymaga wyobraźni, odwagi i cierpliwości. Wybór należy do Ciebie... Nie wchodź w grę użalania się nad sobą, plotek, pomówień i snucia katastroficznych wizji (…)”. Warto przemyśleć!
 
     Niewątpliwie istotne także jest bardzo staranne, klarowne i precyzyjne mówienie do uczniów. Pisząc o strategiach motywowania uczniów do uczenia się, wskazywano na to już wiele razy, akcentując potrzebę ładnego mówienia wszystkich nauczycieli w szkole. Szerzej jest o tym jest w artykule pt. Szkoła potrzebuje ładnego mówienia [Sawiński 2009[6]]. Materiał jest rozwinięty w miesięczniku „SEDNO – Magazyn Dyrektora Szkoły”. Sprawę warto pogłębić!
 
Nastawienie do uczniów
 
     Nauczyciel, jak każda inna osoba, może pracować nad swoim nastawieniem. Trzeba w tym mieć na uwadze przede wszystkim:
1/ aktywizowanie uczniów w różnorodny sposób,
2/ budowanie dobrych, przyjaznych relacji między uczniami w klasie,
3/ celowe pokazywanie dodatnich cech obiektów obserwacji: osób, grup, zjawisk itd.,
4/ doradzanie sposobu zrozumienia inności i potrzeby tolerancji,
5/ edukowanie wg zasad humanistycznej szkoły i pokazywanie swego pozytywnego nastawienia do ludzi, przyrody, wiedzy, stałego uczenia się oraz świata – itp.
 
     Niewątpliwie, w motywowaniu ważne jest docieranie do mózgowego napięcia uczniów. O tych istotnych i delikatnych sprawach traktuje artykuł pt. O dostrzeganiu naszych pragnień i marzeń [Sawiński 2008[7]]. Jest upowszechniony w miesięczniku „Dyrektor Szkoły”. Warto poznać, bo myśląc o poprawie lub zmianie nastawienia uczniów do uczenia się, trzeba ww. problem pragnień i marzeń wykorzystać w zachęcaniu, aktywizowaniu ich do nauki oraz pracy nad sobą.
 
Nastawienie do innych ludzi
 
     Nastawienie ma duże znaczenie w ludzkich działaniach i podejmowaniu naszych decyzji. Ciekawie o tym napisała niedawno w „Głosie Nauczycielskim” red. Halina Drachal [2015[8]] w artykule pt. Nastawienie ma znaczenie. Warto przeczytać! Podejmuje problemy szkoły wielokulturowej, która w Polsce stała się faktem i uchodźców oraz właśnie naszego nastawienia wobec innych kultur.
 
     Na ogromne znaczenie pozytywnego nastawienia do ludzi wskazuje np. dr Hanna Hamer [2010[9]] w poradniku Klucz do efektywności nauczania. Pisze konkretnie: „Mam na myśli typ działań, w których głównie chodzi nam o dobro innej osoby. W przypadku nauczyciela – gdy zależy mu na zdrowiu, dobrym samopoczuciu i postępach w nauce ucznia. Niezbędnym warunkiem przekonania ucznia, że nauczyciel jest szczerze zainteresowany jego losem jest autentyczność”. Warto przeczytać, bo dość szeroko i interesująco wyjaśnia znaczenie „autentyczności” nauczyciela jako jego mocnego waloru w motywowaniu do uczenia się uczniów.
  
- Julian Piotr Sawiński – CEN w Koszalinie
 
[1] W. KOZŁOWSKI, Postawy i nastawienia. (w:) Pomykało W. (red.): Encyklopedia pedagogiczna. Warszawa: Wydaw. „Fundacja Innowacja” 1993, s. 611-615.
[2] W. KOZŁOWSKI, Postawy i nastawienia. Op.cit., s. 611-615.
[3] G. WIĘCŁAW., Rolą nauczyciela jest zachęcanie do ciągłego rozwoju – www.dyrektorszkoly/aktualności – z 23.09.2015.
[4] G. WIĘCŁAW, Rolą nauczyciela jest zachęcanie do ciągłego rozwoju – wwwdyrektorszkoly/aktualności – z 23.09.2015
[5] M. TARASZKIEWICZ., Pomysły na lepsze samopoczucie. "Gazeta Szkolna” 2006 nr 13, s. 22.
[6] J. P. SAWIŃSKI, Szkoła potrzebuje ładnego mówienia. „SEDNO - Magazyn Dyrektora Szkoły” 2009 nr 5, s. 63.
[7] J. P. SAWIŃSKI, O dostrzeganiu naszych pragnień i marzeń. „Dyrektor Szkoły” 2008 nr 3, s. 16-18.
[8] H. DRACHAL, Nastawienie ma znaczenie. Szkoła wielokulturowa staje się faktem. „Głos Nauczycielski” 2015 nr 40, s. 6-7.
[9]H. HAMER Klucz do efektywności nauczania. Poradnik dla nauczycieli. Warszawa: Wydaw. Veda, (wyd. I 1994) 2010, s. 39-45.