W Przedszkole nr 9 im. Bursztynek w Koszalinie odbyły się zajęcia otwarte w ramach Inspiratorni, skierowane do nauczycieli szkół i przedszkoli. Spotkanie stanowiło inspirację do pracy metodą sensoplastyki, która wzmacnia sprawczość dziecka, rozwija jego samodzielność i pozwala na autentyczne, twórcze działanie.
Tematem zajęć była „Wiosna w zmysłach ukryta”, a ich przebieg pokazał, jak można łączyć rozwój sensoryczny, emocjonalny i społeczny dziecka w jednej, spójnej aktywności. Dodatkowo zajęcia miały nie tylko charakter pokazowy , ale przede wszystkim inspiracyjny oraz wspierający dla nauczycieli. Ich celem było zachęcenie innych nauczycieli do podejmowania podobnych inicjatyw oraz przełamania obaw związanych z otwartym dzieleniem się własną praktyką pedagogiczną. Spotkanie miało pokazać , że nie są to sytuacje oceny, czy kontroli, lecz wspólnej wymiany doświadczeń i wzajemnego uczenia się. Podkreślano, że nie chodzi o prezentowanie” idealnych „ zajęć, które przebiegają bez trudności, ale o autentyczną, codzienną pracę z dziećmi – wraz z jej wyzwaniami , spontanicznością i realnymi sytuacjami wychowawczymi. Bowiem Inspiratornia ma być przestrzenią , w której nauczyciele wspólnie spotykają się i dzielą doświadczeniami, wymieniają się pomysłami i sprawdzonymi rozwiązaniami, wzajemnie się wspierają i dodają sobie odwagi, budują poczucie współpracy zamiast rywalizacji. Celem takich spotkań nie jest ocena nauczycieli , lecz wzmacnianie ich w codziennej pracy, która staje się coraz bardziej wymagająca. Zajęcia, które odbyły się w Przedszkolu nr 9 im. Bursztynek pokazały , że otwartość , współpraca i dzielenie się praktyką mogą realnie wpływać na jakość pracy dydaktycznej i budować środowisko oparte na zaufaniu i wsparciu.
Po przeprowadzonych zajęciach, wspólnie omówiono ich strukturę i kluczowe aspekty, w tym:
Zajęcia rozpoczęły się od zabawy sensorycznej z wykorzystaniem zapachów (m.in. konwalii i świeżo skoszonej trawy). Dzieci dzieliły się swoimi skojarzeniami, co pobudziło ich wyobraźnię i naturalnie wprowadziło w temat zajęć.
Wprowadzenie do zajęć przez bodźce zapachowe ma bardzo konkretne znaczenie rozwojowe i dydaktyczne- to nie jest jedynie „dodatek”, lecz realne narzędzie pracy z dzieckiem. Dlaczego? Ponieważ wąchanie zapachów na początku zajęć powoduje natychmiastowe zaangażowanie zmysłów. Dzieci od razu wchodzą w doświadczenie „tu i teraz”. Węch jest jednym z najsilniej działających zmysłów, szybko uruchamia uwagę i ciekawość. Zapachy automatycznie uruchamiają wspomnienia i emocje. W efekcie dzieci „czują temat”, a nie tylko o nim słyszą. Informacje połączone z doświadczeniem sensorycznym są lepiej zapamiętywane niż same słowa. Mamy w tym wypadku również aktywację myślenia skojarzeniowego. Dzieci uczą się łączyć bodźce z własnymi doświadczeniami i tworzyć indywidualne znaczenia. Wreszcie tego typu ćwiczenia umożliwiają lepszy start w zajęcia i większe skupienie uwagi dzieci z trudnościami, bo przecież one często lepiej reagują na bodźce sensoryczne, niż na samą mowę.
Poprzez zabawy rytmiczne z wykorzystaniem misek dzieci zostały wprowadzone w działanie grupowe. Wspólne odtwarzanie rytmów i przekazywanie przedmiotów sprzyjało integracji oraz budowaniu uważności na innych.
Co dają takie zajęcia?
- rozwijają rytm i koordynację .(Dzieci uczą się utrzymywania rytmu, synchronizacji ruchu z dźwiękiem , koordynacji ręka-oko. To podstawa późniejszych umiejętności szkolnych -czytania, pisania , matematyki).
- integrują grupę. ( Wspólne podawanie przedmiotów wymaga obserwacji innych, reagowania na tempo , współpracy. Dzieci dzięki temu uczą się działania „razem”, a nie obok siebie. )
- rozwijają koncentrację uwagi (Dzieci muszą słuchać rytmu, obserwować kolejność , czekać na swoją kolej, odtwarzać prezentowane ruchy.)
- rozwijają motorykę i planowanie ruchu,
- regulują emocje i pobudzenie (Ruch w rytmie porządkuje emocje, wycisza nadmierne pobudzenie , daje poczucie struktury).
- wspierają dzieci z trudnościami rozwojowymi . (Takie zadania są dla nich bardziej przewidywalne i bezpieczne. Chociażby dzieci ze spektrum autyzmu często lepiej funkcjonują w działaniach rytmicznych , potrzebują jasnej struktury , korzystają z powtarzalności. )
Najważniejszym elementem zajęć było samodzielne tworzenie masy plastycznej i dekorowanie jej ziarnami. Dzieci, korzystając jedynie ze wskazówek graficznych, kompletowały składniki i eksperymentowały – bez gotowego przepisu. Nauczycielka: nie narzucała rozwiązań, zachęcała do prób i poszukiwania własnych sposobów, wprowadzała ograniczenia (możesz użyć tylko tyle mąki, ile masz w pojemniku) , które pobudzały kreatywność. Dzięki temu dzieci uczyły się współpracy, komunikacji oraz radzenia sobie w sytuacjach problemowych. W zajęciach kluczowe było odejście od oceniania. Nauczycielka podkreślała, że nie chodzi o to, czy coś jest „ładne”, lecz o sam proces tworzenia i indywidualne doświadczenie dziecka. Każde dziecko miało prawo do własnej interpretacji i sposobu działania. Zaprezentowana podczas zajęć sensoplastyka to podejście, które w szczególny sposób podkreśla sprawczość, autonomię i prawo do własnego odbioru świata. W przeciwieństwie do tradycyjnych form aktywności plastycznych, nie skupia się na efekcie końcowym , ani na jego ocenie, lecz na procesie tworzenia i indywidualnym doświadczaniu każdego dziecka. W praktyce edukacyjnej często pojawia się tendencja do nieświadomego narzucania dzieciom interpretacji i ocen. Dorośli, chcąc wspierać i motywować, mówią: „Zobacz, jakie to ładne.”, „jakie to piękne”, „jakie to przyjemne”. Jednak dla dziecka ta sama sytuacja może wyglądać zupełnie inaczej. To, co dla dorosłego jest estetyczne, dla dziecka może być obojętne , dziwne, a nawet nieprzyjemne. Sensoplastyka odchodzi od takiego sposobu komunikacji. Zakłada bowiem, że każde dziecko ma prawo do własnych odczuć i interpretacji, nie istnieje jedna „właściwa” ocena pracy, ważniejszy jest proces działania niż jego efekt. Dzięki temu dzieci uczą się, że ich zdanie ma wartość , a ich doświadczenie nie musi być zgodne z oczekiwaniami dorosłych. To wzmacnia ich pewność siebie , kreatywność i poczucie wpływu na to, co robią. W tym sensie sensoplastyka staje się nie tylko metodą pracy plastycznej, ale przede wszystkim sposobem budowania u dzieci świadomości, że mogą działać po swojemu, eksperymentować i wyrażać siebie bez oceniania.
Dużą część zajęć poświęcono rozmowom o emocjach, odwołując się do podejścia Self-Reg. Dzieci uczyły się rozpoznawania swoich stanów i potrzeb. Nauczycielka w przystępny sposób tłumaczyła, że: trudne zachowania mogą wynikać ze zmęczenia, hałasu, czy pragnienia („kończy się paliwo”), emocje mogą się udzielać innym osobom, a także to , że należy dbać nie tylko o siebie, ale i o komfort innych. Inspiracją do rozmów była książka Agnieszki Stążka- Gabrysiak „Opowieści dla dzieci o tym, jak działać gdy emocje biorą górę”- książka warta polecenia!
W trakcie zajęć nauczycielka stosowała krótkie, konkretne komunikaty, co znacząco wspierało dzieci w rozumieniu poleceń i budowało poczucie bezpieczeństwa. Im prostszy komunikat , tym skuteczniejsza jest praca z dziećmi. Krótkie i jasne komunikaty sprawiają, że dzieci lepiej rozumieją , co mają robić, łatwiej im się skupić, czują się bezpieczniej, bo wiedzą , czego się od nich oczekuje. Komunikaty takie pomagają szczególnie dzieciom z trudnościami.
Zaprezentowano również, jak skutecznie wspierać dziecko ze specjalnymi potrzebami – poprzez indywidualne podejście, przerwy regulacyjne oraz stopniowe włączanie w aktywności grupowe. W trakcie zajęć nauczycielka stosowała krótką przerwę regulacyjną w formie wierszyka. A w tym kole, a w tym kole jedna nóżka skacze. Kto nie widział jednej nóżki, niechże ją zobaczy. Trudno skakać jednej nóżce, bo skakanie męczy. Wybierz sobie kogo wolisz, niechaj Cię wyręczy. Po jego zakończeniu wybrane dziecko brało chłopca ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi za ręce i wspólnie wykonywało z nim kilka prostych podskoków na uboczu. Działanie to pozwalało na rozładowanie napięcia , regulację emocji oraz wyciszenie. Dzięki temu dziecko mogło wrócić do aktywności grupowej i ponownie uczestniczyć w zajęciach. Co ważne, dzięki zastosowanej formie wsparcia ów dziecko nie tylko miało możliwość wyregulowania emocji i odreagowania napięcia, ale również doświadczało realnego wsparcia ze strony rówieśników . Wspólna aktywność sprawiała, że czuło się częścią grupy, było zauważone i ważne. Zaangażowanie innych dzieci- które podchodziły, brały je za ręce i wspólnie wykonywały ćwiczenie-wzmacniało poczucie przynależności , akceptacji oraz budowało pozytywne relacje społeczne.
Na zakończenie dzieci stworzyły „przepis na udane zajęcia”, dzieląc się swoimi odczuciami i doświadczeniami w formie symbolicznej zabawy. Do umieszczonego na środku garnka dzieci dorzucały ziarna, mąkę wykorzystywane wcześniej do tworzenia i dekorowania masy plastycznej, wlewały wodę, a dodając poszczególne składniki mówiły, co podczas zajęć podobało im się, co było trudne, przyjemne, bądź nieprzyjemne.
Istotnym elementem spotkania była również przestrzeń dla nauczycieli-obserwatorów na podzielenie się swoimi spostrzeżeniami. Zajęcia zostały ocenione bardzo wysoko pod względem organizacji, zaangażowania dzieci oraz wartości edukacyjnej. Jako jedną z niewielu sugestii rozwojowych wskazano możliwość: wzbogacenia przestrzeni o elementy świetlne (np. zmiana oświetlenia, delikatne światła), które mogłyby dodatkowo stymulować zmysły i budować jeszcze bardziej sensoryczną atmosferę zajęć
Podsumowując , zajęcia „Wiosna w zmysłach ukryta” pokazały, że sensoplastyka to podejście, które: wzmacnia sprawczość dziecka, rozwija kompetencje emocjonalne i społeczne, uczy samodzielności i współpracy. Inspiratornia w Przedszkole nr 9 im. Bursztynek w Koszalinie stała się przestrzenią wymiany doświadczeń i inspiracji, ukazując, jak tworzyć środowisko edukacyjne oparte na zaufaniu, swobodzie działania i uważności na potrzeby dziecka. Na zakończenie warto podkreślić , że szczególne podziękowania należą się wszystkim uczestnikom zajęć . To właśnie oni współtworzyli to wydarzenie- nie tylko jako obserwatorzy , ale także jako aktywni uczestnicy. To oni dzielili się swoimi spostrzeżeniami , wnosili cenne sugestie do przebiegu zajęć oraz wspólnie podejmowali refleksje nad codzienną pracą nauczyciela.
Opracowała: Urszula Kura
